Module 10

Hoofdstuk 10

Zo ga je om met emotie-eten

In dit hoofdstuk gaan we dieper in op emotie eten. Emotie eten is het eten van voedsel als reactie op emoties in plaats van honger. Het kan een copingmechanisme zijn voor stress, verdriet of andere emoties. Het is niet erg om uit emotie te eten, maar het is belangrijk om te begrijpen waarom we dit doen en hoe we er op een gezonde manier mee om kunnen gaan.

Triggers van emotie-eten

Onze opvoeding heeft een grote rol gespeeld in ons eetgedrag en bij het leren omgaan van onze emoties. Toen we baby waren was onze eerste aanraking met eten vaak positief en warm. We kregen de borst of een flesje. Later in onze opvoeding is eten vaak troost: denk aan het koekje dat je kreeg om te stoppen met huilen als je was gevallen. 

Wanneer we vanuit emotie eten, eten we vaak breinloos. Dus eigenlijk zonder erbij stil te staan en we genieten niet echt. We vinden er eventjes troost in of zien het als een beloning omdat we een zware dag hebben gehad. Het eten leidt ons eigenlijk af van hoe we ons eigenlijk voelen. Maar snel krijg je daarna weer schuldgevoelens omdat we iets aten wat we eigenlijk niet wilden.

Zoals je in het vorige hoofdstuk hebt geleerd, eten we niet alleen maar om onze fysieke honger te stillen. Een verlangen naar bepaald voedsel kan worden uitgelokt door een verscheidenheid aan gevoelens en situaties.

  • Verveling en uitstelgedrag

Je gebruikt eten als een manier om de tijd te doden, om iets wat je moet doen wat je niet leuk vindt aangenamer te maken. Bijvoorbeeld: tijdens studeren of voor de tv als je partner Formule 1 wilt kijken of tijdens een saaie vergadering op werk.

Dit gedrag komt ook vaak voor bij mensen die overwerkt zijn. Zij vinden dat ze altijd iets te doen moeten hebben, dat ze productief moeten zijn. 

  • Omkoping en beloning

Hierbij gebruik je eten als motivatie om ongewenste taken uit te voeren. Bijvoorbeeld als je hard gewerkt hebt dat je dan wat lekkers mag van jezelf. Of dat je je kind beloont als hij zich heeft gedragen in de winkel. 

Het gebruik van eten als beloning kan zichzelf in stand houden, omdat er altijd taken en uitdagingen zullen zijn

  • Opwinding

Eten en de eetervaring zelf kunnen een saaie dag leuker maken. Het plannen van een speciale maaltijd of reserveren bij een restaurant kan op een subtiele wijze een gevoel van opwinding creëren. 

Het idee om op dieet te gaan (met alle beperkingen eromheen) kan ook een euforisch gevoel oproepen. Dit is een van de redenen waarom op dieet gaan zo aantrekkelijk is. Omdat je het gevoel kan krijgen van een nieuw dieet: een nieuw lichaam en nieuw leven. Als het dieet mislukt, maakt de euforie plaats voor wanhoop. En als je op dat punt bent beland, dan kan je het gevoel van euforie weer terughalen door in de supermarkt bijvoorbeeld allerlei ‘verboden’ eten te kopen. En zo blijf je doorgaan en beland je in een vicieuze cirkel: dieet – compenserend eten – dieet – compenserend eten en ga zo maar door. Dit kan dus kort een aangenaam gevoel geven. Maar tegen welke prijs? Daarom vinden wij het belangrijk om dit nog een keer aan te stippen dat het dus niet werkt om een dieet te volgen, maar dat het zo belangrijk is om jouw balans te vinden!

  • Troost

Als baby krijgen we de borst of het flesje van onze moeder en dat staat gelijk aan troost en geborgenheid. Hier leren onze hersenen al de link leggen tussen eten en troost. Alleen al de gedachte aan bepaald eten kan gevoelens oproepen doordat je het aan een toffe tijd of plaats doet denken. Bijvoorbeeld warme chocomelk in de winter na een lange wandeling in de sneeuw.

  • Frustraties/ kwaad zijn

De fysieke handeling van op iets knapperigs te kauwen kan helpen om je frustraties ‘weg te eten’. Dus als het maar kraakt of knapperig is, dat daarmee de onderliggende gevoelens losgelaten kunnen worden.

  • Spanning

Zorgen, van welke omvang dan ook, kunnen een sterke behoefte om te eten veroorzaken om spanning te verlichten.

  • Stress

Sommige mensen eten extra wanneer ze stress ervaren. Anderen eten niets omdat ze ook geen signalen krijgen van hun lichaam om te eten. Stress zorgt voor een verhoogde afgifte van adrenaline, je bloedsuikerspiegel verhoogt en je spijsvertering vertraagt.

Chronische stress verhoogt je cortisol. Dat is een hormoon dat wordt gemaakt in de bijnier en dat komt daarna in het bloed. Een langdurig verhoogde cortisolspiegel verandert de effectiviteit van het hormoon om de ontstekings- en immuunrespons te reguleren. Stress heeft echt een mega invloed op ons lichaam. Onderschat dat dus ook zeker niet!

  • Verbinding

We eten niet alleen bij minder fijne emoties, maar ook bij fijne emoties. Eten is ook een manier van verbinding zoeken, bijvoorbeeld samen uiteten gaan met vriendinnen om de sterke band met hen te onderhouden. Of eten met Pasen of Kerst met je familie. Eten is ook gezelligheid en verbinding.

  • Liefde

Eten kan ook verbonden raken met het gevoel van geliefd te zijn. Denk aan chocola en Valentijnsdag. Of dat je relatie serieuzer wordt als je samen kookt. Of dat je wat lekkers wilt koken voor je partner. Een voorbeeld is ook dat het geven van eten ook een manier is om liefde te tonen. Soms zijn sommige mensen niet in staat om fysiek aandacht te geven aan een ander of liefdevol met elkaar te praten (bijv. ouders bij hun kinderen), maar was er altijd eten in overvloed.

Emotie eten kan dus verschillende oorzaken hebben. Soms kan het voortkomen uit onverwerkte emoties uit het verleden, zoals traumatische ervaringen of een moeilijke jeugd. 

Eten kan ook een symbolische betekenis hebben die samenhangt met bijvoorbeeld troost, een van de hiervoor genoemde emoties. Een voorbeeld: Eva heeft geen goede relatie met haar vader. Sinds kinds af aan al niet. Haar vader beschrijft ze als verbitterd en gemeen. Zij heeft al sinds toen ze jonger was last van eetbuien van snoep. Eten was een manier voor haar om meer zoetigheid in haar leven te brengen. Om de bitterheid van haar leven in balans te houden.

Nu is dat een extremer voorbeeld. Maar daarmee wil ik aangeven dat er soms veel meer aan ten grondslag kan liggen dan je zelf eigenlijk denkt bij emotie eten. Daarom is het van belang om tot de kern te komen, want de oorzaak kan dus veel dieper liggen.

We willen ook graag dat je weet: emotie-eten is in de kern geen probleem. Emotie-eten vormt pas een probleem als het je enige manier is om met emoties om te gaan.

Wijzelf eten ook wel eens chips of chocola als we ons vervelen of als we een slechte dag hebben gehad. Dat is een gevoel van afleiding, een poging om een bepaald gevoel dat niet fijn is, te vermijden door me op iets anders te richten. Maar omdat wij ook andere manieren hebben om met onze emoties om te gaan en we het niet elke dag doen, is het geen probleem.

Want er is dus niets mis met emotie-eten. We doen het vaker dan we denken. We doen het dus ook bij positieve emoties zoals we net al eerder beschreven. En daar is helemaal niets mis mee. De dieetcultuur heeft ons wijs gemaakt dat emotie-eten iets slechts is, want ja ‘zo krijg je nooit je droomlichaam’. Door dat te geloven, voelen we ons juist extra schuldig en denken we dat we meer discipline moeten hebben om te stoppen met emotie-eten. En het resultaat daarvan is weer: meer emotie-eten.

Dus weet dat het echt normaal is om emotie te eten. Het is de manier waarop we omgaan met emotie-eten die maakt dat het een negatieve lading krijgt. Omdat we onszelf er schuldig over voelen. Vanaf dat moment val je eigenlijk in een schuld- en berouwcyclus met als resultaat dat je daarna nog weer strenger wordt voor jezelf (compenseren etc). 

Het gaat dus niet om genoeg discipline of karakter hebben. Schuldgevoelens krijgen na emotie-eten zorgen er alleen maar voor dat je eetbuien krijgt en je waarschijnlijk nog meer vanuit emotie gaat eten. Want je voelt je gefaald en dat is geen fijn gevoel en dat probeer je dan nog te onderdrukken met nog meer eten. 

Dit alles wil niet zeggen dat je niets aan emotie-eten hoeft te doen. Nogmaals het moet niet je enige mechanisme zijn om met emoties om te gaan. Je merkt waarschijnlijk zelf ook wel dat emotie-eten alleen helpt op korte termijn en dat je jezelf na het eten vaak alleen nog maar slechter voelt. En dat komt omdat het oorspronkelijke probleem niet wordt aangepakt.

Wat emotie-eten dus niet mag worden is een manier om je te verdoven omdat je nergens anders steun of liefde zoekt of vindt. Dat je eigenlijk blijft eten terwijl je de signalen negeert (dat is wat anders dan het niet erkennen, maar dus bewust negeren), van je lijf dat vol zit.

Omgaan met emotie-eten

Het omgaan met emotie eten kan een uitdaging zijn, maar er zijn verschillende onderdelen die je kunnen helpen om met emotie-eten te leren omgaan. 

De eerste stap naar verandering in het proces van emotie-eten is altijd bewustwording.

Identificeer je triggers: voordat je aan de slag gaat met het verminderen van emotie eten, is het belangrijk om te weten wat jouw triggers zijn. 

Wanneer je beseft bij welke emoties jij vaak uit emotie eet, kun je onderzoeken waar die emoties vandaan komen en hoe je andere copingmechanismen kunt vinden om met die emoties om te gaan.

Door je triggers te identificeren, kun je vervolgens gericht aan de slag gaan met het verminderen van emotie-eten.

Dit bovenstaande zal ik nog even uitdiepen voor je. Als jij merkt dat je vanuit emotie wilt gaan eten, is het belangrijk om vier verschillende vragen aan jezelf te stellen:

1. Heb ik fysieke honger? 

Als het antwoord ja is, is je volgende stap om die honger te respecteren en dus te eten. Heb je geen honger? Dan kan je nadenken over de volgende vragen.

2. Wat voel ik? 

Wanneer je merkt dat je naar eten grijpt terwijl er geen sprake is van fysieke honger, sta dan even stil op dat moment om jezelf ervan bewust te maken wat je nu eigenlijk voelt. Dit kan lastig zijn, vooral als je niet in contact staat met je gevoelens. Dit is dus het stukje van het identificeren van je triggers. Wat kan helpen om je gevoelens te ontdekken is:

  • Je gevoelens opschrijven.
  • Een vriend(in) bellen en praten over je gevoelens.
  • Praat hardop over je gevoelens en neem het op met bijvoorbeeld je telefoon.
  • Ga ervoor zitten en laat je gevoelens toe als het lukt.
  • Praat met een hulpverlener/ psycholoog.

3. Wat heb ik nodig?

Veel mensen eten om aan een onvervulde behoefte te voldoen die verband houdt met het emotionele of fysieke gevoel dat wordt ervaren. 

Dus je mag even stilstaan op dat moment en jezelf afvragen: waar heb ik nu echt behoefte aan op dit moment? Lost eten dat gevoel op voor de korte, maar ook lange termijn?

Een voorbeeld: Susanne is verpleegkundige en heeft er net een nachtdienst op zitten. Ze komt thuis en ze gaat daarna naar de keuken. Ze had niet eens echt honger, maar ze had wel zin om die Bossche bol nog op te eten die in de koelkast lag. Toen Susanne zichzelf de vraag stelde waar ze nu eigenlijk behoefte aan had, dus wat ze nu echt voelde, ontdekte ze dat ze erg moe was. En dat gevoel van haar vermoeidheid wilde ze oplossen door het eten van die Bossche bol. Maar wat ze écht nodig had, was slaap. Geen enkele hoeveelheid voedsel kan slaap vervangen. Dus Susanne besloot dat het tijd was om naar bed te gaan. Maar voordat ze dat deed, zei ze nog wel tegen zichzelf dat ze morgen die Bossche bol wel mag eten, als ze dat nog wilde. Ze besefte zich ook dat het beter zou smaken als ze er bewust van kon genieten.

Ander voorbeeld is: ‘mijn vriend gaf toenstraks commentaar op wat ik at, dus toen ging ik nog meer eten uit frustratie, als zeg maar een grote *krijg wat!!* reactie. Maar eigenlijk wilde ik hem gewoon zeggen dat het me kwetste’.

4. Wil je alsjeblieft…?

Het komt vaak voor dat wanneer iemand de vraag ‘wat heb ik nodig’ stelt, het antwoord simpelweg ‘hulp van iemand anders is’. 

Een voorbeeld: Sarah, een moeder en huisvrouw, ontdekte dat ze eten gebruikte als rustmomentje. Eten was haar enige uitvlucht om even tot zichzelf te komen tijdens periodes dat haar kinderen mega druk waren. Sarah kwam erachter dat ze geen eten nodig had, maar dus gewoon tijd voor haarzelf. Om die te krijgen gebruikte ze de stap ‘wil je alsjeblieft…?’. Ze vroeg haar partner om haar een half uur rust te gunnen en op de kinderen te passen als hij thuis kwam van werk. Toen dat was geregeld verdween haar behoefte om te eten tijdens de drukke periodes van haar kinderen.

Het is belangrijk om je behoeftes te erkennen

We leren op verschillende manieren om te gaan met de vele emoties waar we ons hele leven mee te maken krijgen. De eerste taak bij het leren goed voor jezelf te zorgen is te erkennen dat je het verdient dat er in je behoeften wordt voorzien. 

Maar basisbehoeften worden vaak genegeerd, zoals:

  • Rust krijgen
  • Genieten
  • Gevoelens uiten
  • Gehoord, begrepen en geaccepteerd worden
  • Intellectueel en creatief gestimuleerd worden
  • Troost en warmte ontvangen

Jezelf goed verzorgen of laten vertroetelen geeft troost en warmte. Dit kan ervoor zorgen dat eten een minder belangrijke rol speelt bij behoefte aan troost en warmte. Er zijn veel manieren om goed voor jezelf te zorgen, wat niet ineens mega grote veranderingen zijn:

  • Rust uit en ontspan
  • Maak een ontspannende wandeling
  • Breng wat tijd door in een bubbelbad of sauna
  • Luister naar rustgevende muziek
  • Neem de tijd om diep adem te halen
  • Leer mediteren
  • Speel spelletjes met vrienden
  • Laat je masseren
  • Speel met je hond of kat
  • Knuffel een vriend(in) of je partner
  • Zet verse bloemen in huis

Het is belangrijk om goed voor jezelf te zorgen. Wij vrouwen zijn vaak enorme people pleasers en zorgen voor iedereen, behalve voor onszelf. Kijk dus ook goed naar of jij voldoende momenten inplant voor jezelf. Geef je voldoende je grenzen aan je omgeving aan? Emotie-eten is vaak eerder een ‘niet-goed-genoeg-voor-jezelf-zorgen probleem dan een eetprobleem. 

Dus denk ook aan het volgende als je een keer uit emotie wilt eten: ‘hoe kan ik op dit moment het beste voor mezelf zorgen?’ En dat antwoord kan dus heel verschillend zijn. 

Het is dus belangrijk om te leren omgaan met je gevoelens. Erken wat je dwarszit. Laat je gevoelens naar boven komen. Ondanks dat het soms echt stom is en je het liever niet wilt. Het helpt enorm. En je hoeft je gevoelens niet meer met eten te onderdrukken. Hieronder enkele voorbeelden met hoe je met je gevoelens kan omgaan:

  • Schrijf je gevoelens op in een dagboek
  • Bel een (vriend)in
  • Maak een opname van je gevoelens (bijvoorbeeld met je telefoon)
  • Ga een gesprek aan met diegene die jouw gevoelens oproept
  • Sta jezelf toe om te huilen
  • Laat je gevoelens toe en ervaar dat ze vanzelf minder intens worden
  • Concentreer je op de fysieke sensatie van een emotie. Waar voel je het in je lichaam? Is de fysieke sensatie aangenaam, onaangenaam of neutraal? Merk op dat wanneer je hier echt interesse in krijgt. dat dit een einde kan maken aan piekeren. Elke keer dat je vanuit een emotie verbinding maakt met de fysieke sensatie in je lichaam, is een kans om je lichaam echt te leren kennen.

Samenvattend: het is dus niet erg om vanuit emotie te eten, zolang het niet je enige copingmechanisme is. Het helpt jou wel enorm om de emotie aan te gaan en te gaan ontdekken waar je echt behoefte aan hebt op zo’n moment.

Ruil je schuldgevoelens in voor zelfcompassie. Laat die zelfcriticus los die je veroordelend toespreekt als je niet perfect bent. Net zoals dat jij kan meeleven met een vriendin die bijvoorbeeld worstelt ergens mee, mag je ook zelfcompassie opbrengen voor je eigen moeilijke momenten. Wees dus net zo lief voor jezelf als voor je beste vriendin. Besef ook: je bent ook maar een mens.

Scroll to Top